In Hattem lopen de kinderen op 10 november Sint Maarten

Het is in Hattem gebruik om op 10 november Sint Maarten te lopen in plaats van 11 november de dag van de heilige zelf. Er zijn landelijk meer viermomenten die op de dag voorafgaande aan de eigenlijke dag vallen. De meest bekende is Sinterklaas. Die viert heel Nederland op 5 december, maar zijn dag valt zoals velen weten op 6 december. Er is ook een naam voor dit verschijnsel. We vieren de “avond”. Sinter-klaasavond is ons feest, dat is op de dag voorafgaande aan de eigenlijke dag. Kerst-avond is de avond voorafgaande aan de eerste kerstdag. Voordat de vasten invalt op aswoensdag vieren velen de “vastenavond” dat is het carnaval op de dinsdag (en inmiddels al veel meer dagen) voorafgaande aan de aswoensdag. Het is dus zeer aannemelijk dat we in Hattem gewoon Sint Maartensavond vieren, dat is de dag voorafgaande aan de elfde van de elfde. Niets bijzonders als je het zo beschouwt. Gezien het feit dat het hele land Sinterklaasavond, de vijfde december, viert, is het onbegrijpelijk dat onze omgeving en wij zelf elke keer rond 10 november zoveel ophef maken over de Hattemer viering van Sint Maartensavond. Eigenlijk is het heel gewoon. Let ook eens op het Duitse “Sonnabend” het andere woord voor “Samstag”, de dag voor de zondag.

Artikel 11 van het reglement voor de gemeenschappelijke weide Het Veen te Hattem van het jaar 1836 luidt als volgt: “Vóór den bepaalden omslag, en ná St Marten -of 10 november- zal geen vee in Het Veen worden toegelaten”. Hieruit kunnen we concluderen, dat reeds in de eerste helft van de negentiende eeuw, 180 jaar geleden, men in Hattem niet beter wist dan dat Sint Maarten op 10 november werd gevierd.

Bezoekcijfers 2014

Er waren dit jaar 270 bezoekers van de studiezaal tegen 299 vorig jaar. Zij brachten 580 maal een bezoek aan het streekarchief, tegen 589 vorig jaar. Van hen waren er 76 genealogen die 108 keer kwamen. Er is sprake van een lichte teruggang van deze cijfers. De dienstverlening kostte afgelopen jaar desondanks opnieuw veel tijd (meer dan de helft van de totale uren) van de archivaris, mede omdat de verstrekte inlichtingen onveranderd veel aandacht vergden. Het aantal hiervan bedroeg 143, tegen vorig jaar 103, dus dat was aanzienlijk meer. Slechts 30 inlichtingen betrof genealogisch onderzoek.

De bezoekersaantallen aan de website van het Streekarchief liepen vanaf september op van ongeveer 950 per maand tot bijna 1100 per maand.

Het aantal bezoeken van de laatste jaren:

1999	794
2000	790
2001	869
2002	876
2003	1000
2004	855
2005	602
2006	432
2007	413
2008	422
2009	554
2010	482
2011	703
2012	706
2013	598
2014	580

Eiermarkt Veessen

In de nieuw aangewonnen fotoverzameling van Derk Docter zitten ook foto's van de echte eiermarkt te Veessen van voor de oorlog.

Hendrik IJzerman (1877-1974) in de jaren 1930. 

De(i)rk Veldkamp en zijn vrouw Janna (Kiesebrink?)

G. Maten

Gerritje Vinke die aan de Enkweg 21 woonde

De schragen, opgeborgen in het brandspuitenhuisje op de achtergrond, werden elke maandag klaargezet door Bernard Bronsink (onder het kruisje) H. Poortenaar en B. Velthuis (staan ws. achter de andere kruisjes)

Aanwinst fotoverzameling

Aan het eind van het jaar heeft het streekarchief nog een mooie aanwinst gekregen, namelijk de fotoverzameling van Derk Docter uit Veessen. Er zitten mooie en bijzondere foto's bij. Veel topografie, maar ook veel mensen en historie. Een voorbeeld is het winterse plaatje van 19 januari 1941 toen men kennelijk op de bevroren IJssel kon lopen. Links staat de molen van Veessen en rechts de steenfabriek van Fortmond.

Het was een strenge winter die op 30 januari een Heerdenaar duur kwam te staan.  (delpher.nl) Het bleek om de koopman Steven Bekamp te gaan, zoon van Gerrit Bekamp en Johanna Martens. (wiewaswie.nl) 

In Eelde was die dag het minimum -12 graden en het waaide matig. (knmi.nl)

Brandspuiten Hattem

 

Foto's van Hattems brandweer in het Streekarchief Epe, Hattem, Heerde.

De "Verkentoren" in Hattem is niet de Verkentoren

Gemeentearchivaris Hoefer schreef in 1904 dat de Verkentoren op de zuidoosthoek van de vesting lag. Hij moet dat hebben opgetekend uit de volksmond. Dat was bijna juist, maar de echte, reeds lang verdwenen, Verkentoren lag een deurtje verder naar het noorden en is begin zeventiende eeuw al verdwenen onder Kerkhofstraat 8. Michiel van der Leeuw toonde dat al in 1991 aan. De Varkenstoren was een reeds vòòr de zeventiende eeuw gesloopte muurtoren in een stuk muur dat in onbruik was geraakt omdat er buiten een nieuwe muur was gebouwd. De oude muur en toren en bijbehorende strook grond zijn door de stad uitgegeven voor woningbouw. Kerkhofstraat 10 en verder zijn toen gebouwd met de oude stadsmuur als achtergevel, nummer 8 is gebouwd op het fundament van de Varkenstoren en steekt daarom toen en nog steeds ten opzichte van de buren naar achteren uit, evenals de toren voordien.

De verdwenen toren op de zuidoosthoek van de stad waarvan het fundament nu zichtbaar is, was de Lenartstoren. Een andere toren waarvan we de plek kennen was de Bourgonjetoren in het midden van de Schipperswal

De Lenartstoren linksboven en het huis op de plek van de Varkenstoren onder met kleurtje

(Zie Heemkunde Hattem afl 47, blz. 66 en afl. 77 blz. 175)

De Verkentoren in Hattem is Varkenstoren

Sommige Hattemers denken dat de naam Verkentoren van het werkwoord verkennen komt. Dat is niet juist. De naam komt van varkens. Het bewijs vinden we in de rekeningen van de Hoenwaard (= een grote gemeenschappelijke weide) van 1576 en 1582. Daar vinden we verkenstoren in drie posten alle keren geschreven met -s. Dat moet wel van varkens komen en kan niet van verkennen afkomstig zijn.

1576 Item noch doer bevel van den

raet unde gemensluijden een doerre

laeten maeken voier den Verkenstoernne

De stad was blijkbaar eigenaar en het stadsbestuur gaf de weidemeester van Hoenwaard opdracht om een deur te laten maken. Kennelijk was de Hoenwaard pachter/gebruiker van de Verkenstoren.

1576 Item noch een solet laetn maeken

voier de Verkenstoernne miet een 

neijen schloetel, dae voier betaelt 6

stuivers

1582 Item ein bolt an den Verckens-

torne laten maeken gecost

3 stuivers

Verkennen is overigens een jonger woord en werd eerst gebruikt als men echt op pad ging om ergens in den vreemde de omgeving te bespieden en niet als men stil in een vesting zat.